Henk Tjon (1948-2009) is niet meer. Veel mensen zullen zich er niet van bewust zijn, zeker niet zij die alle dag moeten hosselen om door het leven te komen, maar er zijn mensen die zich bezig houden met cultuur*), een begrip dat men nauwelijks van nabij kent, laat staan ervaart, mensen die daarmee zonder dat wij het direct weten een grote invloed uitoefenen op onze maatschappij. Zo iemand was Henk Tjon.
Na zijn opleiding in Nederland in 1971 kwam Tjon in het kader van Stichting Culturele Samenwerking Suriname-Nederland en de Nederlandse Antillen als afgestudeerd regisseur naar Suriname. Hij hield zich tien jaar lang bezig met het DOE-theater, waar hij zijn lef toonde door een duik te nemen naar beneden, om met volksproducties en folklore bezig te zijn en met alle cultuur-elementen. Bekende stukken van hem uit deze periode zijn ‘Fri Libi’, ‘Hare Lach’, ‘Frek-cabaret’, ‘Land te koop’, ‘Prisiri Stari’ en ‘Ba Anansi contra’. Tjon heeft samen met Robin ‘Dobru’ Raveles in 1972 aan de wieg gestaan van de eerste Carifesta. Sinds de oprichting is hij zeven keer de ontwerper en artistiek leider geweest van Suriname’s deelname.
“Theater zal altijd met ontwikkeling te maken hebben”, is een van zijn uitspraken die mij heeft getroffen. Zo laat ik onderstaand nog een paar treffende citaten volgen uit Tjon’s inleiding op “The power of culture” van november 2007.
“Als actief theatermaker in een postkoloniale omgeving heb je goed beschouwd geen keuze in de manier waarop je theater maakt. Altijd zul je met je werk mensen bij elkaar willen brengen, uitwisseling en cohesie tussen mensen en hun culturen willen stimuleren.”
“Helaas zeulen we allemaal als ex-kolonies een vervelende geschiedenis met ons mee. Het feit dat anderen jaren lang voor ons bepaalden hoe wij waren en wie wij waren, daar zijn we nog lang niet van verlost. Dat blijft nog heel lang een grote rol spelen.”
“In de zoektocht naar identiteit heeft theater een enorm belangrijke functie.”
“Dankzij jarenlange inspanningen van theatermakers op de Carifesta, het Caribische cultuurfestival dat sinds 1972 bestaat, is er inmiddels een vrij verkeer mogelijk van kunstenaars in de landen van Caricom, de Caribische handelsorganisatie. Met het theater in Suriname hebben we invloed op de taal. Door het theater zijn we van bepaalde denigrerende woorden afgekomen in Suriname. Zo zal niemand meer het woord ‘koelie’ in de mond nemen.”
Vanavond zal er in Fort Zeelandia een culturu adyosi neti gi Henk Tjon plaats vinden die duurt van 8 tot 12 uur. Verschillende culturele groepen waarmee Tjon nauw heeft samengewerkt (waaronder Carifesta), zullen de avond vullen. Tjon wordt morgen naar zijn laatste rustplaats gebracht. De dag begint om 12 uur in het Congresgebouw, waar belangstellenden tot twee uur afscheid kunnen nemen. Daarna volgt er een half cultureel programma op iets hoger niveau dan vanavond. Zo zal Liesbeth Peroti haar bijdrage leveren met gospel spirituals, en zijn er speeches en voordrachten. Rond 5 uur wordt de gang ingezet naar zijn laatste rustplaats “Hodie mihi, cras tibi” aan de Dr. Sophie Redmondstraat. Vanaf Randoe zullen culturele groepen al dansend en swingend op culturu fasi hem begeleiden. De muziek is eerst van New System Brassband (waarvan hij heeft vreselijk heeft genoten in Guyana op zijn jaardag). Daarna neemt Braselly over met groot bazuin en bij de groeve is het de Alakondredron, waar hij mede oprichter van is geweest.
Suriname zal Henk Tjon missen!
*) cultuur: het geheel van geestelijke verworvenheden van een land, volk enz. (Van Dale)
(HANS) ERROL CAPRINO